Ochrona przed przemocą seksualną w Kościołach – spotkanie GEKE w Warszawie

Ponad 70 osób z 40 Kościołów członkowskich bierze udział w wykładach, warsztatach i dyskusjach panelowych poświęconych zapobieganiu przemocy seksualnej. Integralną częścią konferencji jest wymiana doświadczeń, w jaki sposób Kościoły podchodzą do tego wyzwania.

Zebranych powitał dr hab. Tadeusz J. Zieliński, prorektor i prof. ChAT, oraz bp Jerzy Samiec, zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce.

Konferencja GEKE wpisuje się w realizację rezolucji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, przy którym GEKE posiada status obserwatora jako międzynarodowa NGO. Wynika ona również z wewnątrzkościelnego i wspólnotowego procesu w kwestii przeciwdziałania przemocy seksualnej, trwającego od dłuższego czasu, a sformalizowanego podczas Zgromadzenia Ogólnego w 2024 roku w Sybinie (Rumunia).

W maju 2026 roku GEKE opublikowała deklarację, w której podkreśla, że dzieci, młodzież oraz dorośli potrzebujący pomocy doświadczyli w Kościołach ewangelickich ogromnego cierpienia, stąd na GEKE spoczywa odpowiedzialność rozpoznania wszystkich mechanizmów przemocy, wzajemnego uczenia się prewencji i rozwijania koncepcji ochronnych. – Europa musi sprostać wartościom, które wyznaje, jeśli chodzi o ochronę bezbronnych ludzi. Jako Kościoły ewangelickie w Europie chcemy wnieść swój wkład – podkreśliła ks. Rita Famos, prezydentka GEKE i zwierzchniczka Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Szwajcarii. – Kościół musi być miejscem, w którym ludzie czują się bezpieczni. Stąd też ochrona przed przemocą seksualną nie jest dodatkowym zadaniem, ale jest w sercu naszego kościelnego powołania. Tam, gdzie Kościół mówi o miłości Bożej, musi zrobić wszystko, aby ludzie nie byli narażeni na przemoc, a ofiary były wysłuchane i wspierane – dodała.

Współorganizatorem konferencji jest Justice Initiative, europejska i ekumeniczna organizacja zrzeszająca ofiary przestępstw seksualnych w Kościołach. Prezydent JI Guido Fluri podkreślił, że GEKE zapoczątkowała zbiorową zmianę myślenia w temacie przemocy seksualnej i może być wzorem dla innych Kościołów i społeczeństw.

W ramach konferencji odbyła się konferencja prasowa, w której uczestniczyło kilkudziesięciu dziennikarzy z Europy. Na pytania odpowiadała m.in. ks. dr Susanne Schenk, sekretarz generalna GEKE, bp Dorothea Wüst z Ewangelickiego Kościoła Palatynatu oraz ks. Rita Famos.

Podczas spotkania pojawiło się pytanie, jakie wnioski wyciągnęły Kościoły z przypadków nadużyć seksualnych, a także czy istnieje „protestancki model” w kontekście przemocy seksualnej, biorąc pod uwagę fakt, że przez wiele lat Kościoły ewangelickie były niesłusznie oceniane jako przestrzeń wolna od zjawisk, które wstrząsały od dawna Kościołem rzymskokatolickim.

Odnosząc się do doświadczeń szwajcarskich reformowanych, ks. Famos zaznaczyła, że podobnie jak w innych krajach, problemem było nastawienie Kościoła – chęć ratowania wizerunku Kościoła, a nie poważne traktowanie ofiar.

Z kolei bp Wüst stwierdziła, że w Kościołach ewangelickich tuszowano sprawy poprzez manipulowanie kluczowymi pojęciami ewangelickiej teologii – fałszywe postrzeganie siostrzeństwa i braterstwa w Kościele celem pielęgnowania kultury milczenia, wykrzywienie pojęcia przebaczenia i nauki o usprawiedliwieniu z łaski przez wiarę, a także asymetrie władzy mimo demokratycznych struktur zarządzania.

W programie konferencji nie zabrakło polskich akcentów – dr Joanna Koleff przedstawiła przykłady instrumentów prewencji w Kościele luterańskim w Polsce, a warsztat poświęcony edukacji i materiałom metodologicznym poprowadziła bp Paulina Hławiczka-Trotman (Luterański Kościół w Wielkiej Brytanii).

Drugi dzień konferencji będzie miał wymiar ekumeniczny – wezmą w nim udział przedstawiciele Kościoła rzymskokatolickiego z Polski i Niemiec, którzy byli lub są wciąż zaangażowani w proces pomocy ofiarom przemocy seksualnej w Kościele, w tym Hans Zollner SJ (Niemcy/Papieski Uniwersytet Gregoriański) i Ewa Kusz (Papieska Komisja Ochrony Nieletnich).